OSMANLI GERİLEME DÖNEMİ-2

2007-01-30 21:01:00

Osmanlı –Rus ve Avusturya ilişkileri (1736-1739)

·         Ruslar,Prut Antlaşması’na rağmen Osmanlı Devleti üzerindeki amaçlarından vazgeçmediler.

·         Ruslar,Karadeniz’e inmek,Kırım’ı işgal etmek ve Osmanlı uyruğundaki Ortadoksları egemenlikleri altına almak istiyorlardı.

·         Bu arada Avusturya ise ;Sırbistan,Bosna-Hersek’e yerleşmek amacındaydı.

Böylece Osmanlı Devleti üzerinde ortak çıkarları bulunan Rusya ve Avusturya, Osmanlı Devleti'nin topraklarını paylaşmak için aralarında anlaştılar.(Gizli)

Antlaşmaya göre;

1.    Rusya Kırım'ı alarak Karadeniz'e tamamen hakim olacak,

2.    Avusturya'da Sırbistan ile Bosna Hersek'i ele geçirecekti.

Bu dönemde Osmanlı Devleti, İran ile savaşıyordu. Bu durumdan yararlanmak isteyen Rusya Kafkaslardaki sınır olaylarını bahane ederek Osmanlı Devleti'ne savaş açtı (1736) ve Kırım'a saldırdı. Azak kalesini aldı.

Osmanlı -Rus Savaşı başlayınca Avusturya'da Osmanlı Devleti'ne savaş açtı. Osmanlı Devleti her iki cephede de başarılı oldu. Savaşların kazanılmasında 1. Mahmut'un görevlendirdiği Humbaracı Ahmet Paşanın Osmanlı ordusunda yaptığı ıslahatlar etkili oldu.

Fransızların arabuluculuk yapmasıyla önce Avusturya ile daha sonra da Rusya ile 1739'da Belgrat Antlaşmaları imzalandı (1739) .

Belgrat Antlaşması (1739-Avusturya)

1.    Avusturya Pasarofça Antlaşması'yla aldığı yerleri geri verdi.(Belgrat ve çevresi-Banat Yaylası hariç)

Belgrat antlaşması (1739-Rusya)

1.    Azak Kalesi yıkılmak şartıyla Rusya'ya bırakıldı.

2.    Rusya işgal ettiği Kırım ve Eflak’tan çekilecek.

2.    Rusya, Azak Denizi ile Karadeniz'de savaş ve ticaret gemisi bulundurmayacak.

3.     Rus Çarı protokol bakımından Avusturya ve Fransa kralıyla Osmanlı Padişahına denk sayılacak.(Bu maddeyle Osmanlı Devleti,Rusya’nın Avrupalı büyük devletler statüsünde olduğunu kabul etmiştir).

Antlaşmanın Önemi

·        Karadeniz yeniden Türk gölü oldu. Rusya Karadeniz'den uzaklaştırıldı. Rusya'nın Boğazları tehdit etmesi bir süre için ertelendi.

·        Osmanlı Devleti, 18. yüzyılda son kazançlı antlaşmasını yaptı.

·        Humbaracı Ahmet Paşanın orduda batılı tarzda yaptığı ıslahatların faydaları görüldü.

·        Osmanlı Devleti antlaşmalara arabuluculuk yapan Fransızlara kapitülasyonları yeniden gözden geçirilerek genişletildi ve sürekli hale getirildi (1740).

Osmanlı -Rus ilişkileri (1768 -1774)

Osmanlı Devleti ile Rusya arasındaki savaşlarda Lehistan önemli bir yer tutmaktadır. Çünkü Lehistan, iki ülke arasında tampon bir devlet durumundaydı. Bu nedenle Osmanlı Devleti, Lehistan'ın bağımsızlığından yanaydı. Rusya ise sürekli Lehistan'ın iç işlerine karışarak kendi nüfuzu altına almaya çalışıyordu.

Savaşın Nedenleri

1.    Belgrat Antlaşması'ndan sonra Rusya'nın Osmanlı Devleti ile savaşmak için fırsat kollamaya başlaması Balkanlarda Osmanlı Devleti'ne karşı ayaklanmalar çıkarttırması

2.    Rusya'nın Kırım'ı ele geçirmek, Karadeniz'de güçlü bir donanma bulundurmak ve Boğazlardan serbestçe geçmek istemesi,

3.     Rusya'nın Balkanlarda kendine bağlı Slav ve Ortodoks devletler oluşturmak istemesi,

4.    Lehistan kralının ölmesi üzerine Rusya'nın Lehistan'a kuvvet göndererek istediği kişiyi kral seçtirmesi. Leh milliyetçilerinin Rusya'nın seçtirdiği kralın krallığını tanımayıp, Rusya'ya karşı mücadele etmeye karar vermeleri. Bu amaçla Osmanlı Devleti'nden yardım istemeleri. Rusya'nın ise Lehistan'a tekrar kuvvet göndererek  seçtirdiği krala karşı gelenleri cezalandırmak istemesi. Rus kuvvetlerinden kaçan Leh milliyetçilerinin Osmanlı Devleti'ne sığınması,

5.    Rusya'nın kaçan Leh milliyetçilerini bahane ederek Osmanlı topraklarına girmesi, Lehlilerle birlikte çok sayıda Türkün de öldürülmesi.

Bunun üzerine III.Mustafa Rusya’ya savaş ilan etti.Ruslar 5 koldan saldırıya geçerek büyük başarılar elde ettiler.(Kafkasya,Gürcistan,Eflak,Boğdan,Kırım Ruslar tarafından işgal edildi)

*Güneye doğru inen Ruslarla “KARTAL OVASI”nda yapılan savaşta Osmanlı ordusu ağır bir bozguna uğradı.

Yapılan savaşlarda Osmanlı orduları yenildi. Ruslar Kırım'ı işgal etti.

Ayrıca Rus donanması Cebelitarık Boğazı'nı geçerek Mora kıyılarına geldi. Mora'daki Rumları Osmanlı Devleti'ne karşı kışkırttı. Osmanlı Devleti Mora'daki isyanı bastırdıysa da Rus donanması İzmir Çeşme'ye ani bir baskın yaparak Osmanlı Donanmasını yaktı ((Çeşme Baskını-1770)

*III.Mustafa üzüntüden öldü.I.Abdulhamit padişah oldu ve barış istedi.

Rusların başarılarından endişelenen Avusturya’nın Osmanlı Devleti’yle ittifak kurması ve Prusya’nın araya girmesiyle,Osmanlı Devleti barış istemek zorunda kaldı. iki taraf arasında

Küçük Kaynarca Antlaşması imzalandı (1774)

Antlaşmaya göre;

1.    Kırım'a bağımsızlık verilecek,ancak Kırım halkı dini yönden Osmanlı halifesine bağlı kalacak.

2.    Ruslar Karadeniz'de donanma bulundurabilecek,

3.    Rus ticaret gemileri Boğazlardan serbestçe geçebilecek; Karadeniz ve Akdeniz'de serbestçe dolaşabilecek,

4.    Rusya, Osmanlı ülkesindeki Ortodoksların haklarını koruyabilecek,

5.    Rusya, Osmanlı ülkesinde istediği her yerde konsolosluk açabilecek,

6.    Rusya, İstanbul'da sürekli elçi bulundurabilecek,

7.    Fransa ve İngiltere'ye tanınan kapitülasyonlardan Rusya'da yararlanacak, Karadeniz ve Akdeniz'de serbestçe ticaret yapabilecek.

8.    Osmanlı Devleti, Rusya'ya savaş tazminatı ödeyecek.

9.    Ruslar işgal ettikleri Eflak,Boğdan ve Beserabya’yı geri verecek.

Antlaşmanın Önemi

·        İlk defa halkı Türk ve Müslüman olan bir toprak parçası elden çıktı.

·        Rusya Kırım'ı ele geçirmek için önemli bir adım atmış oldu.

·        Rusya Ortodoksların haklarını koruma bahanesiyle Osmanlı Devleti'nin iç işlerine karışma fırsatını elde etti.

·        Balkanlar Rus tehlikesine açık hale geldi.

·        Bu antlaşmadan bir müddet sonra Rusya Kırım'ı işgal etti. Böylece Karadeniz Osmanlı gölü olmaktan çıktı. İstanbul ve Boğazlar Rus donanmasının tehdidi altına girdi.

·        Rusya, ilk defa Boğazlardan sıcak denizlere inme fırsatını elde etti.

·        Osmanlı Devleti, tarihinde ilk defa savaş tazminatı ödedi. Savaş tazminatı ödemekle savaşın sorumluluğunu kabul etmiş oldu.

Aynalıkavak Tenkihnamesi (1779)

Kırım’ın Ruslar tarafından işgali üzerine Fransa’nın araya girmesiyle yapılmıştır.Buna göre:

*Rusya Kırım’dan çekilecek

*Osmanlı Devleti Rus yanlısı Şahin Giray’ın Hanlığını tanıyacak

*Ancak Rusya 1783’te hiçbir gerekçe gösteremeden Kırım’ı yeniden işgal etmiştir.

Osmanlı -Rus ve Avusturya ilişkileri (1787-1792)

Savaşın Nedenleri

1.    Rusların Kırım'ı işgal etmesi,

2.    Halkı Müslüman ve Türk olan Kırım'ın işgaline Osmanlı Devleti'nin tepki göstermesi,

3.    Rusların Kırım'ı işgaliyle Karadeniz'in kuzeyi ve doğu kıyıları ile Anadolu ve Boğazların Rus tehdidi altına girmesi,

4.    Rusya ile Avusturya'nın aralarında anlaşarak Osmanlı topraklarını paylaşmak istemesi (Grek Projesi-)

Bu nedenlerden dolayı Osmanlı Devleti Rusya'ya savaş ilan etti. Kısa süre sonra Avusturya'da Osmanlı Devleti'ne savaş ilan etti.

Bu sırada Fransız ihtilali'nin etkileri Avrupa'da görülmeye başlamıştı. Bu durum çok uluslu bir devlet olan Avusturya'nın kaygılanmasına neden oldu.

Bu nedenle Avusturya barış istedi. iki taraf arasında

Ziştovi Antlaşması imzalandı (1791-Avusturya).

Bu antlaşmayla Avusturya, savaş sırasında işgal ettiği yerleri geri verdi.

Yalnız kalan Rusya da Osmanlı Devleti ile

İlk kez Kanuni Devrinde başlayan Osmanlı-Avusturya savaşları kesin olarak sona ermiştir.

 Yaş Antlaşması'nı imzaladı (1792-Rusya).

Antlaşmaya göre;

1.    Dinyester nehri iki ülke arasında sınır kabul edildi.

2.   Osmanlı Devleti Kırım'ın Rusya'ya ait olduğunu kabul etti.

Antlaşmanın önemi

Kırım'ı almak için savaşa giren Osmanlı Devleti Kırım'ı alamadığı gibi yeni topraklar kaybetti.

Osmanlı -Fransız ilişkileri

Osmanlı Devleti ile Fransa arasında Kanuni döneminde başlayan iyi ilişkiler 18. yüzyılın sonlarına kadar devam etti. Fransa'yla olan dostluk ilişkileri Napolyon'un 1798 yılında Mısır'ı işgal etmesi ile bozuldu.

Fransa'nın Mısır'ı işgal Etmedeki Amaçları

1.    Orta Doğu ve Doğu Akdeniz'e egemen olmak,

2.    Rekabet içinde olduğu İngiltere'nin Hindistan sömürgelerine giden yolu ele geçirmek,

3.    İngilizlerin bölgedeki çıkarlarına darbe vurmaktı.

Bu amaçlarla Napolyon Bonapart komutasındaki bir Fransız ordusu Mısır'ı işgal etti. Bunun üzerine Osmanlı Devleti Fransa'nın düşmanları olan İngiltere ve Rusya ile anlaşarak Fransa'ya savaş açtı (1798).

Napolyon Osmanlı Devleti'ni barışa zorlamak amacıyla Suriye üzerine yürüdü. Ancak Cezzar Ahmet Paşa komutasındaki Nizam-ı Cedit Ordusu karşısında Akka Kalesi önünde yenilgiye uğradı. Bu yenilgiden sonra Fransızlar Mısır'a geri döndü.

Osmanlılarla Fransızlar arasında EI-Ariş Antlaşması imzalandı (1801 ) .Bu antlaşma ile Mısır tekrar Osmanlı idaresine girdi. İngiltere de doğu ticareti yollarını tehdit eden Fransa'yı etkisiz hale getirerek Akdeniz'de üstünlük sağlamayı başardı.

Osmanlı -İran ilişkileri            

18. yüzyılın başlarında İran iç karışıklıklar içerisinde idi. Bu karışık durumdan yararlanmak isteyen Rusya Kafkasya'ya girdi. Rusya'nın Kafkaslarda güçlenmesini kendi aleyhine gören Osmanlı Devleti de harekete geçti. iki devlet savaşmak üzereyken Fransa'nın araya girmesiyle bir antlaşma sağlandı (1724) .Antlaşmaya göre İran'ın kuzeyi ve batısı Türklerle Ruslar arasında paylaşıldı. İran bu paylaşımı kabul etmedi. Bu nedenle 1746'ya kadar Osmanlı Devleti ile İran arasında aralıklarla savaşlar sürdü. Savaşlar sonunda 1639 yılında yapılan Kasr-ı Şirin Antlaşması şartlarına geri dönüldü.

1.    Osmanlı Devleti Pasarofça Antlaşması ile kaybettiği Belgrat’ı hangi antlaşma ile geri almıştır?

2.    Osmanlı Devleti Kırımın bağımsızlığını hangi antlaşma ile tanımıştır?

3.    Osmanlı Devleti Kırımın Rusya’ya ait olduğunu hangi antlaşma ile kabul etmiştir?

  4.  Gerileme devri hangi antlaşma ile sona ermiştir?

2148
0
0
Yorum Yaz